AmaMpondo
| Isizwe samaMpondo | |
|---|---|
| Umntu | I-Mpondo |
| Abantu | AmaMpondo |
| Ulwimi | Isi-Mpondo |
| Ilizwe | Ema-Mpondweni |
Abantu bamaMpondo, okanye ama-Ama-Mpondo, bangamalungu obukumkani kwindawo ngoku ebizwa ngokuba yiMpuma Koloni . [1] Yasekwa ngomhla wama-28 kuMatshi 1028 AD xa umseki wayeneminyaka engama-28 ubudala. Isizwe samaMpondo saqala ukulawulwa ngumseki waso owayenguKumkani-Mpondo ka-Njanya (1000-1082), saza salawula ukususela ngo-1028 de kwasekufeni kwakhe ngo-1082; kamva isizwe sama-'Ama-Nyawuza' sasekwa nguKumkani-Nyawuza Ka-Thahle omnye wenzala yakhe owalawula kwiinkulungwane emva kokufa kwakhe (isizwe sasebukhosini ukususela ngexesha lakhe xa wayelawula isizwe samaMpondo), ngokobuzwe obabizwa ngokuba 'ngama-Ama-Mpondo'. Bahlobene nezinye izikumkani zama-Aba-Mbo kunye neenkosi eMzantsi Afrika.
Imvelaphi
[tshintsha | Yenza izilungiso kokubhaliweyo]Ibali lemvelaphi yesizwe-sama-Mpondo laxelelwa ukuba limele kwaye lifanekisele into yokuba yayiluhlanga olunemihlaba efana nophondo, xa kuquka amazwe ama-Mpondomise, kwaye kube lula ukubalisa iiNtsomi, oko kuthetha amabali okufundisa. Ukuthatha uMpondo Ka-Njanya njengonyana kuba wawusetyenziselwa ukukhusela kunye noMpondomise Ka-Njanya njengentombi kuba wawusetyenziselwa ukuhlasela nokuxoxisana. Ngoko ke ngokwesiko lomlomo lwama-Mpondo , bangabantu abadumileyo bakaKumkani uMpondo Ka-Njanya, umzukulwana ka-Kumkani uSibiside kaSidweba owayeyinkokeli yesizwe-sama-Mbo esasinamandla ngexesha labo (Aba-Mbo okanye uMa-Mbo). Abantu-bangama-Mpondo bayinxalenye yegama lama-Aba-Mbo ekucingelwa ukuba bafudukele eMzantsi Afrika wanamhlanje okanye uhlanga lwabantu abavela e-Ethiopia naseZambia bedlula e-Eswatini, ekukholeleka ukuba baphantsi koBukumkani obukhulu baseKush . Oku kubonakalisa kwisifundo esilawulayo kunxweme olusemzantsi-mpuma we-Afrika kunye nomntla-ntshona weMadagascar , Kungo-kumkani uSibiside ka-Sidweba Ka-Ndlozela Ka-Mgebelezana Ka-Khubonde Ka-Gubhela Ka-Mbombela Ka-Zwangendaba Ka-Ngcamphalala' . Ikhula ngobuninzi ukusukela emaMpondweni ukuya phezulu elunxwemeni naselunxwemeni lwaseMadagascar. Kungo-kumkani uSibiside ka-Sidweba apho uMpondo Ka-Njanya ongukhokho wesizwe wavela khona kunye nezinye iintlanga ezaziwayo. Abantu-bangama-Mpondo babelana ngo-mnombo ofanayo Sizwe-Sama-Mpondomise, Sizwe-Sama-Xesibe, Abantu-Abakwa-Mkhize ngaphanisi obukhosi bakwaZulu, Sizwe-Sama-Bomvu kunye Sizwe-Sama-Bomvana. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2020)">isicatshulwa siyafuneka</span> ]
- UMavovo (indlalifa kaKumkani uSibiside kunye noyise wesizwe sakwaMkhize)
- UGubhela (inzala yakhe nabo bazibiza ngokuba ngabakwaMkhize)
- Nomafu (Ama-Bomvu and Ama-Bomvana)
- Njanya (Ama-Mpondo, Ama-Mpondomise, Ama-Xesibe)
Ubukhosi-Bama-Mpondo.
King-Mpondo Ka-Njanya
(+Born:1000-Died:1080+)
[=Reigned-From:1028 until 1080=]
King-Sithula Ka-Mpondo
(+Born:1042-Died:1128+)
[=Reigned-From:1080 until 1128=]
King-Mithwane Ka-Sithula
(+Born:1076-Died:1168+)
[=Reigned-From:1128 until 1168=]
King-Santsabe Ka-Mithwane
(+Born:1125-Died:1210+)
[=Reigned-From:1168 until 1210=]
King-Khondwane Ka-Santsabe
(+Born:1170-Died:1264+)
[=Reigned-From:1210 until 1264=]
King-Shukude Ka-Khondwane
(+Born:1220-Died:1306+)
[=Reigned-From:1264 until 1306=]
King-Hlambangobubende Ka-Shukude
(+Born:1264-Died:1346+)
[=Reigned-From:1306 until 1346=]
King-Ziqelekazi Ka-Hlambangobubende
(+Born:1303-Died:1395+)
[=Reigned-From:1346 until 1395=]
King-Mhlamandane Ka-Ziqelekazi
(+Born:1358-Died:1443+)
[=Reigned-From:1395 until 1443=]
King-Thobela Ka-Mhlamandane
(+Born:1398-Died:1486+)
[=Reigned-From:1443 until 1486=]
King-Msizana Ka-Thobela
(+Born:1434-Died:1528+)
[=Reigned-From:1486 until 1528=]
King-Ncindisi Ka-Msizana
(+Born:1466-Died:1562+)
[=Reigned-From:1528 until 1562=]
King-Cabe Ka-Ncindisi
(+Born:1519-Died:1592+)
[=Reigned-From:1562 until 1592=]
King-Gangatha Ka-Cabe
(+Born:1552-Died:1626+)
[=Reigned-From:1592 until 1626=]
King-Bhabhala Ka-Gangatha
(+Born:1586-Died:1662+)
[=Reigned-From:1626 until 1662=]
King-Chithwayo Ka-Bhabhala
(+Born:1626-Died:1696+)
[=Reigned-From:1662 until 1696=]
King-Ndayeni Ka-Chithwayo
(+Born:1651-Died:1728+)
[=Reigned-From:1696 until 1728=]
King-Thahle Ka-Ndayeni
(+Born:1682-Died:1754+)
[=Reigned-From:1728 until 1754=]
King-Nyawuza Ka-Thahle
(+Born:1708-Died:1782+)
[=Reigned-From:1754 until 1782=]
King-Ngqungqushe Ka-Nyawuza
(+Born:1740-Died:1818+)
[=Reigned-From:1782 until 1818=]
King-Faku Ka-Ngqungqushe
(+Born:1786-Died:1867+)
[=Reigned-From:1818 until 1867=]
King-Mqhikela Ka-Faku
(+Born:1831-Died:1887+)
[=Reigned-From:1867 until 1887=]
King-Sigcawu Ka-Mqhikela
(+Born:1855-Died:1905+)
[=Reigned-From:1887 until 1905=]
King-Marhelane Ka-Sigcawu
(+Born:1890-Died:1925+)
[=Reigned-From:1910 until 1925=]
King-Mandlonke Ka-Marhelane
(+Born:1907-Died:1937+)
[=Reigned-From:1930 until 1937=]
King-Mandlenkosi Ka-Marhelane
(+Born:1910-Died:1968+)
[=Reigned-From:1937 until 1968=]
King-Zwelidumile Ka-Mandlenkosi
(+Born:1948-Died:1984+)
[=Reigned-From:1968 until 1984=]
King-Zanozuko Ka-Zwelidumile
(+Born:1974-Died:2022+)
[=Reigned-From:1984 until 2022=]
King-Silosohlanga Ka-Zanozuko
(+Born:1997-Alive:Aging+)
[=Reigning-since:2022 until Present day=]
- ↑ Diagram Group (2013) Encyclopedia of African Peoples Routledge p. 158 ISBN 978-1-135-96334-7