Jump to content

AmaMpondo

Livela
Isizwe samaMpondo
Umntu I-Mpondo
Abantu AmaMpondo
Ulwimi Isi-Mpondo
Ilizwe Ema-Mpondweni

Abantu bamaMpondo, okanye ama-Ama-Mpondo, bangamalungu obukumkani kwindawo ngoku ebizwa ngokuba yiMpuma Koloni . [1] Yasekwa ngomhla wama-28 kuMatshi 1028 AD xa umseki wayeneminyaka engama-28 ubudala. Isizwe samaMpondo saqala ukulawulwa ngumseki waso owayenguKumkani-Mpondo ka-Njanya (1000-1082), saza salawula ukususela ngo-1028 de kwasekufeni kwakhe ngo-1082; kamva isizwe sama-'Ama-Nyawuza' sasekwa nguKumkani-Nyawuza Ka-Thahle omnye wenzala yakhe owalawula kwiinkulungwane emva kokufa kwakhe (isizwe sasebukhosini ukususela ngexesha lakhe xa wayelawula isizwe samaMpondo), ngokobuzwe obabizwa ngokuba 'ngama-Ama-Mpondo'. Bahlobene nezinye izikumkani zama-Aba-Mbo kunye neenkosi eMzantsi Afrika.

Ibali lemvelaphi yesizwe-sama-Mpondo laxelelwa ukuba limele kwaye lifanekisele into yokuba yayiluhlanga olunemihlaba efana nophondo, xa kuquka amazwe ama-Mpondomise, kwaye kube lula ukubalisa iiNtsomi, oko kuthetha amabali okufundisa. Ukuthatha uMpondo Ka-Njanya njengonyana kuba wawusetyenziselwa ukukhusela kunye noMpondomise Ka-Njanya njengentombi kuba wawusetyenziselwa ukuhlasela nokuxoxisana. Ngoko ke ngokwesiko lomlomo lwama-Mpondo , bangabantu abadumileyo bakaKumkani uMpondo Ka-Njanya, umzukulwana ka-Kumkani uSibiside kaSidweba owayeyinkokeli yesizwe-sama-Mbo esasinamandla ngexesha labo (Aba-Mbo okanye uMa-Mbo). Abantu-bangama-Mpondo bayinxalenye yegama lama-Aba-Mbo ekucingelwa ukuba bafudukele eMzantsi Afrika wanamhlanje okanye uhlanga lwabantu abavela e-Ethiopia naseZambia bedlula e-Eswatini, ekukholeleka ukuba baphantsi koBukumkani obukhulu baseKush . Oku kubonakalisa kwisifundo esilawulayo kunxweme olusemzantsi-mpuma we-Afrika kunye nomntla-ntshona weMadagascar , Kungo-kumkani uSibiside ka-Sidweba Ka-Ndlozela Ka-Mgebelezana Ka-Khubonde Ka-Gubhela Ka-Mbombela Ka-Zwangendaba Ka-Ngcamphalala' . Ikhula ngobuninzi ukusukela emaMpondweni ukuya phezulu elunxwemeni naselunxwemeni lwaseMadagascar. Kungo-kumkani uSibiside ka-Sidweba apho uMpondo Ka-Njanya ongukhokho wesizwe wavela khona kunye nezinye iintlanga ezaziwayo. Abantu-bangama-Mpondo babelana ngo-mnombo ofanayo Sizwe-Sama-Mpondomise, Sizwe-Sama-Xesibe, Abantu-Abakwa-Mkhize ngaphanisi obukhosi bakwaZulu, Sizwe-Sama-Bomvu kunye Sizwe-Sama-Bomvana. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2020)">isicatshulwa siyafuneka</span> ]

  1. UMavovo (indlalifa kaKumkani uSibiside kunye noyise wesizwe sakwaMkhize)
  2. UGubhela (inzala yakhe nabo bazibiza ngokuba ngabakwaMkhize)
  3. Nomafu (Ama-Bomvu and Ama-Bomvana)
  4. Njanya (Ama-Mpondo, Ama-Mpondomise, Ama-Xesibe)

Ubukhosi-Bama-Mpondo.

King-Mpondo Ka-Njanya

(+Born:1000-Died:1080+)

[=Reigned-From:1028 until 1080=]

King-Sithula Ka-Mpondo

(+Born:1042-Died:1128+)

[=Reigned-From:1080 until 1128=]

King-Mithwane Ka-Sithula

(+Born:1076-Died:1168+)

[=Reigned-From:1128 until 1168=]

King-Santsabe Ka-Mithwane

(+Born:1125-Died:1210+)

[=Reigned-From:1168 until 1210=]

King-Khondwane Ka-Santsabe

(+Born:1170-Died:1264+)

[=Reigned-From:1210 until 1264=]

King-Shukude Ka-Khondwane

(+Born:1220-Died:1306+)

[=Reigned-From:1264 until 1306=]

King-Hlambangobubende Ka-Shukude

(+Born:1264-Died:1346+)

[=Reigned-From:1306 until 1346=]

King-Ziqelekazi Ka-Hlambangobubende

(+Born:1303-Died:1395+)

[=Reigned-From:1346 until 1395=]

King-Mhlamandane Ka-Ziqelekazi

(+Born:1358-Died:1443+)

[=Reigned-From:1395 until 1443=]

King-Thobela Ka-Mhlamandane

(+Born:1398-Died:1486+)

[=Reigned-From:1443 until 1486=]

King-Msizana Ka-Thobela

(+Born:1434-Died:1528+)

[=Reigned-From:1486 until 1528=]

King-Ncindisi Ka-Msizana

(+Born:1466-Died:1562+)

[=Reigned-From:1528 until 1562=]

King-Cabe Ka-Ncindisi

(+Born:1519-Died:1592+)

[=Reigned-From:1562 until 1592=]

King-Gangatha Ka-Cabe

(+Born:1552-Died:1626+)

[=Reigned-From:1592 until 1626=]

King-Bhabhala Ka-Gangatha

(+Born:1586-Died:1662+)

[=Reigned-From:1626 until 1662=]

King-Chithwayo Ka-Bhabhala

(+Born:1626-Died:1696+)

[=Reigned-From:1662 until 1696=]

King-Ndayeni Ka-Chithwayo

(+Born:1651-Died:1728+)

[=Reigned-From:1696 until 1728=]

King-Thahle Ka-Ndayeni

(+Born:1682-Died:1754+)

[=Reigned-From:1728 until 1754=]

King-Nyawuza Ka-Thahle

(+Born:1708-Died:1782+)

[=Reigned-From:1754 until 1782=]

King-Ngqungqushe Ka-Nyawuza

(+Born:1740-Died:1818+)

[=Reigned-From:1782 until 1818=]

King-Faku Ka-Ngqungqushe

(+Born:1786-Died:1867+)

[=Reigned-From:1818 until 1867=]

King-Mqhikela Ka-Faku

(+Born:1831-Died:1887+)

[=Reigned-From:1867 until 1887=]

King-Sigcawu Ka-Mqhikela

(+Born:1855-Died:1905+)

[=Reigned-From:1887 until 1905=]

King-Marhelane Ka-Sigcawu

(+Born:1890-Died:1925+)

[=Reigned-From:1910 until 1925=]

King-Mandlonke Ka-Marhelane

(+Born:1907-Died:1937+)

[=Reigned-From:1930 until 1937=]

King-Mandlenkosi Ka-Marhelane

(+Born:1910-Died:1968+)

[=Reigned-From:1937 until 1968=]

King-Zwelidumile Ka-Mandlenkosi

(+Born:1948-Died:1984+)

[=Reigned-From:1968 until 1984=]

King-Zanozuko Ka-Zwelidumile

(+Born:1974-Died:2022+)

[=Reigned-From:1984 until 2022=]

King-Silosohlanga Ka-Zanozuko

(+Born:1997-Alive:Aging+)

[=Reigning-since:2022 until Present day=]

  1. Diagram Group (2013) Encyclopedia of African Peoples Routledge p. 158 ISBN 978-1-135-96334-7